ÇEVRE, ŞEHİR VE İKLİM DERGİSİNİN “AKILLI ŞEHİRLER” ÖZEL SAYISI YAYIMLANDI

Çevre, Şehir ve İklim dergisinin özel sayısı Akıllı Şehirler, Bakanlığımız birimlerinden Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü iş birliğinde hazırlandı. Bu sayıda Bakanlığımızca yürütülen akıllı şehir çalışmaları akademik bir yaklaşımla ele alınırken akıllı şehir literatürüne kuramsal, analitik ve uygulama odaklı katkılar sunan seçkin çalışmalar aracılığıyla disiplinlerarası bir değerlendirme zemini yer alıyor.

Yeni sayımızın bilim dünyasına katkı sağlamasını dileriz.

Sayın Bakanımız Murat Kurum’un Takdimi

Deprem bölgesinde devlet millet el ele yürüttüğümüz Asrın İnşasında sona doğru geldiğimiz bu günlerde, eş zamanlı olarak Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın “Ev Sahibi Türkiye” temasıyla ilan ettiği ve 81 ilin tamamını kapsayan 500 Bin Sosyal Konut Projesi Türk şehircilik tarihinde yeni bir dönüm noktası oldu. Bugün, 174 ayrı alanda, 481 şantiyede, 200 bin personelimiz ile birlikte 286.708 konut, 51.281 köy evi ve 12.189 iş yerini, toplamda 350.178 bağımsız birimi hak sahibi vatandaşlarımıza teslim ettik. Geriye kalan 102.805 bağımsız birimi ise bu yıl sonunda teslim etmiş olacağız. Böylece depremin üç yılı dolmadan yaklaşık yarım milyon bağımsız birimi tamamlayacağız ve hak sahibi vatandaşlarımızın tamamı yuvalarına ve iş yerlerine kavuşmuş olacak. Konut seferberliği temasıyla başlattığımız sosyal konut projelerimiz kapsamında TOKİ eliyle bugüne kadar 1 milyon 740 bin vatandaşımız konut sahibi oldu. Bu projelerle birlikte şehirlerimize 62 bin 790 sosyal donatı kazandırdık. 2019 yılında başlattığımız 50 bin ve 100 bin, 2022 yılında başlattığımız 250 bin sosyal konut projelerinde ise son aşamaya gelmiş durumdayız.

Bu projeler tamamlandığında deprem bölgesi ile birlikte çok kısa bir süre içerisinde yaklaşık 4 milyon sosyal konut ve deprem konutu tamamlanmış olacak. Ayrıca başta deprem olmak üzere şehirlerimizi afetlere karşı dirençli hale getirmek üzere başlattığımız Kentsel Dönüşüm Seferberliği ile bugüne kadar 2 milyon 335 bin konutu dönüştürdük. 249 bin konutun yapımı ise halen devam etmekte. Kentsel dönüşüm projeleri kapsamında 112,10 milyar TL kaynak sağladık. Hedefimiz ülkemizde acil dönüştürülmesi gereken 2 milyon konut ve işyerini bir an önce dönüştürmek ve konut piyasasının aktörleri ile birlikte yıllık ortalama 600 bin konut ihtiyacını karşılayarak ev sahipliği oranını 2035 yılına kadar %66’ya çıkarmak.

Çevre ve iklim değişikliği politikalarımızda Sayın Cumhurbaşkanımızın ilan ettikleri 2053 Net Sıfır Emisyon ve Yeşil Kalkınma Hedefimizi bütün alanlarda gerçekleştiriyoruz. 2024-2030 İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planımızı hazırladık, 2053 Net Sıfır Emisyon Hedefi Yol Haritamızı Bakü’de düzenlenen COP29’da dünya kamuoyuyla paylaştık. Brezilya’da düzenlenen COP30’da iklim diplomasisinde büyük bir başarıya imza atarak 2026’da gerçekleştirilecek olan COP31’e Türkiye olarak başkanlık ve ev sahipliği yapacağız.

İklim Kanunumuzun yürürlüğe girmesi ile birlikte ikincil mevzuat hazırlıklarımıza başladık. Katılımcı bir anlayışla ve bütün paydaşlarımızın katkılarıyla, Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi, AB Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması, Ulusal Yeşil Taksonomi ve yerel iklim değişikliği ile ilgili çalışmalarımızı başlatacağız.

Kamu Binalarında Enerji Verimliliği Projesi kapsamında kamu binalarında enerji kullanımını azaltma hedefi ile okul, hastane, idari binalar, adliyeler ve üniversite kampüslerinde enerji verimliliğini sağlayacak şekilde çalışmalarımızı sürdürüyoruz.

Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi’nin himayelerinde başlattığımız küresel çevre hareketi, Sıfır Atık Projesi kapsamında 205 bin bina/yerleşkede sıfır atık yönetim sisteminin kurulumunu tamamladık ve 81 ilimiz için Sıfır Atık Yönetim Sistemi Planı hazırladık. 7 bölgemizde, sıfır atık pilot ilçelerimizi belirledik. Proje ile 2017 yılında yüzde 13 olan belediye atığı geri dönüşüm oranını 2021 yılında yüzde 27,2’ye; 2022 yılında yüzde 30,13’e, 2023 yılında yüzde 34,92’ye, 2024 yılında ise yüzde 36,08’e çıkardık. Geri kazanım oranımızı 2035 yılında yüzde 60’a, 2053 yılında da yüzde 70’e çıkarmayı hedefliyoruz.

Depozito Yönetim Sistemimizin makine ve altyapı kurulumunu Sakarya’da başlattık. Temmuz 2025 itibarıyla da ‘7 bölge 7 il’ temasıyla Samsun, Erzurum, Konya, İzmir, Gaziantep ve Mersin’de sistemi devreye aldık. Ayrıca Ankara’da 20 ve İstanbul’da 3 adet olmak üzere toplamda 23 kamu kurum ve kuruluşumuzun hizmet binalarına depozito iade makinesi kurduk. Sistemin 2025 yılı sonuna kadar tüm Türkiye’de yaygınlaştırılmasını ve 2026 yılında tam depozitolu sisteme geçişi hedefliyoruz. Depozito Yönetim Sisteminin Türkiye genelinde hayata geçmesi ile her yıl yaklaşık 25 milyar şişeden daha fazlası dönüşmüş olacak.

7 sektörü kapsayan Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile atık maliyetini azaltılmayı ve ekonomiye yıllık 350 milyar TL’ye kadar katkı yapmayı ve 100 binden fazla yeni istihdam yaratmayı hedefliyoruz. 2025- 2035 yıllarını kapsayan Ulusal Atık Yönetimi Stratejisi ve Planı ile 2035’e kadar atık türleri için atık işleme yöntemlerini bölgesel bazda belirleyerek gerekli tesis kapasitesi ve yatırımları planladık.

Fethiye-Göcek Özel Çevre Koruma Bölgemizde Mapa-Şamandıra projemizi pilot uygulama olarak başlattık. Proje kapsamında Özel Çevre Koruma Bölgesi ilan edilen Fethiye-Göcek koylarında 90,20 kilometrekare alanındaki 17 koyda kurulacak; 925 adet Deniz Mapa, 906 adet Tonoz, 906 adet Şamandıra, toplam 886 adet tekneye hizmet verecek.

İklim değişikliği ile mücadele kapsamında en büyük karbon yutak alanlarımızdan olan korunan alanlarımızı ülke yüzölçümünün %13,33’üne ulaştırdık. Mevcut durumda ülkemizdeki korunan alan büyüklüğünü yaklaşık 6.727.321,68 hektar alana yükseltip, korunan alan sayısını 4.217’ye çıkardık. Ülkemiz genelinde 19 adet Özel Çevre Koruma Bölgesinde biyolojik çeşitliliğin, hassas türlerin ve habitatların tespiti, restorasyonu ve rehabilitasyonuna ilişkin koruma ve izleme faaliyetlerine devam ediyoruz.

81 ilimizde 81 milyon metrekare hedefiyle başlattığımız millet bahçeleri projemizle 81 ilde toplam 81 milyon 719 bin 270 m² alanda 543 millet bahçesine ilişkin çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Bugün itibarıyla; 36 milyon 560 bin 936 m² alanda 313 millet bahçesi tamamlanmış ve 45 milyon 158 bin 333 m² alanda 230 millet bahçesine yönelik çalışmalar devam etmektedir. İstanbul’da ise 5 milyon 579 bin metrekare alanda 34 millet bahçesini tamamladık, 20 millet bahçesine yönelik çalışmalar ise halen devam ediyor. Türkiye genelinde toplam yüzölçümü 6.3 milyon metrekareyi bulan açılışa hazır 36 millet bahçesi bulunuyor.

Arıtılmış atıksuların yüzde 6,7’sini kullanmaya başladık. Hedefimiz 2028 yılında bu oranı %11’e, 2030 yılında ise %15’e çıkarmak. İleri arıtma teknikleri ile arıtılmış atık suyu yeniden kullanan kuruluşlara, yeniden kullanım oranına göre yüzde 100’e kadar enerji teşviki verilmesine yönelik başvuru sürecini başlattık. 2002 yılında 145 atıksu arıtma tesisi ile belediye nüfusunun %35’ine atıksu arıtma hizmeti vermekteyken, 2025 yılı itibarıyla atıksu arıtma tesisi sayısını 1.258’e yükselttik. Hizmet verilen belediye nüfusunda %91,1 oranına eriştik. 2002 yılında 15 olan katı atık düzenli depolama tesisi sayımızı, bugün itibarıyla 97’ye ulaştırdık. Bu tesislerle, 1.252 belediyede nüfusumuzun %96,1’ine hizmet verir hale geldik.

Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğümüzle, akıllı şehirlerin temel ihtiyacı olan 3 Boyutlu Kadastro çalışmalarına başladık. Dijital dönüşüm hedefimizin bir diğer adımı, 3 Boyutlu Kadastro ve Şehir Modelleme çalışmasıdır. Binalara ilişkin mülkiyet haklarının üç boyutlu dijital ortamda izlenmesini sağlayan bu proje ile, mevcut yapı stokumuzun güncel olarak takip edilmesi, kentlerimizin güvenli biçimde planlanması ve vatandaşlarımızın satın alacakları konutlar hakkında daha fazla görsel bilgiye sahip olmaları sağlanmaktadır. Bu çalışmalar, afetlere dayanıklı şehirler ve akıllı şehir vizyonunun en somut adımlarından biridir. Akıllı şehir vizyonu kapsamında başlattığımız projelerle birlikte büyük bir dönüşümü gerçekleştiriyoruz.

Akıllı Şehirler, sunduğu bilgiyi ekonomik, sosyal ve çevresel faydaya dönüştürebilme kabiliyeti sayesinde sürdürülebilir kalkınma, rekabet gücü ve çevresel sürdürülebilirlik alanlarında önemli kazanımlar oluşturmaktadır. Bu nedenle, ülkeler Akıllı şehir kavramını anlama, değişen koşullara hazırlıklı olma, bu dinamik sürece uyum sağlama ve yön verebilmeye yönelik özel bir çaba ortaya koymaktadır. Ülkemizde de benzer bir motivasyonla, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı olarak Akıllı şehir politikalarına ulusal katmanda bütüncül bir bakış açısı getirerek birlikte çalışabilme yetisi kazanmak ve belirlenen politikalarla uyumlu yatırımları önceliklendirerek yetkin ve üreten Akıllı Şehir Ekosistemi oluşturmak amacıyla 2020-2023 Ulusal Akıllı Şehirler Strateji ve Eylem Planını hayata geçirdik. 2020-2023 Ulusal Akıllı Şehirler Strateji ve Eylem Planı “Hayata Değer Katan Yaşanabilir ve Sürdürülebilir Şehirler” vizyonunu ortaya koymuştur. Bu vizyona ulaşmak için şehir hayatına değer katan ve sürdürülebilirliğe katkı sağlayan çok sayıda proje hayata geçirilmiştir.

Geçtiğimiz planlama dönemindeki stratejik amaçlar, hedefler ve eylemler doğrultusunda kapasite geliştirme ve rehberlik çalışmaları yapılmıştır. Ayrıca, akıllı şehirlerin hammaddesi olan verinin değere dönüşebilmesi için gereken altyapının oluşturulması faaliyetleri, şehirlerin temel ihtiyaçlarını ve sorunlarını çözmeye yönelik örnek projelerin hayata geçirilmesi ve bilgi/tecrübe paylaşımı ile akıllı yönetişim ortamları oluşturma çalışmaları yürütülmüştür. Önümüzdeki dönemde yine hem küresel, ulusal ve yerel sorunlara çözüm hem de değer üretmek için akıllı şehir faaliyetlerine yön vermek üzere Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı sorumluluğunda 2030 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanmıştır.

Akıllı şehirlerin inşasında bir önceki stratejiden gelen deneyimler ve gelecek yıllarda şehirlerimizin gündemini oldukça meşgul edecek kavramlar derinlemesine ele alınarak hazırlanan “2030 Ulusal Akıllı Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı” şehirlerimizin gelecekte daha yaşanabilir, sürdürülebilir ve dirençli olmasını hedeflemektedir.

“İleri toplum, ileri teknoloji, sürdürülebilir ve dirençli dünya” vizyonunu benimseyerek hazırlanan bu strateji, 4 stratejik amaç, 8 stratejik hedef ve 32 stratejik eylem altında 297 uygulama adımından oluşmaktadır.

Birinci amaç yerel uyum, kalkınma ve refahın artırılmasıdır. Bu kapsamda, toplumsal katılımı güçlendiriyor, yönetişim süreçlerini iyileştiriyor ve akıllı şehir yatırımlarını destekliyoruz.

İkincisi dönüşüm ve yaşanabilirliğin geliştirilmesidir. Şehirlerimizin hem dijital hem de fiziksel dönüşümünü ilerletirken, entegre yönetim sistemleriyle verimliliği ve kurumlar arası koordinasyonu artırıyoruz.

Üçüncü stratejik amaç çevre ve insan odağının güçlendirilmesidir. Yeşil gelişmeyi teşvik ediyor, doğayla uyumlu şehirleşmeyi destekliyor ve vatandaşlara açık ve şeffaf bilgi sunan akıllı şehir uygulamalarını yaygınlaştırıyoruz.

Dördüncü ve son amaç ise uluslararası alanda liderlik konumunun güçlendirilmesidir. Bu doğrultuda, etkin pazarlar ve iş birliği ortamları oluşturuyor, akıllı şehir alanındaki ortaklıkları genişleterek ülkemizin küresel ölçekte öncü bir rol üstlenmesini hedefliyoruz.

Vatandaşların ve diğer paydaşların yönetişimdeki gücünü artırmak, 2030 stratejisinin temel noktalarını oluşturmaktadır. Bu doğrultuda, akıllı şehir projelerinde şeffaflık ve katılımcılık ilkelerine büyük önem verilmektedir. Vatandaşların şehir yönetimine aktif katılımı sağlanarak, toplumsal katmanlar arasında daha güçlü bir iletişim ve iş birliği ortamı oluşturulacaktır. Akıllı şehir uygulamaları sayesinde vatandaşlar, şehirdeki hizmetlere daha hızlı ve kolay erişim sağlayabilecek, günlük yaşamlarını daha konforlu ve güvenli bir şekilde sürdürebileceklerdir.

Çevre, Şehir ve İklim dergimizin bu sayısında; ülkemizde ve dünyada akıllı şehirler alanındaki güncel gelişmeleri, iyi uygulamaları, teknik yenilikleri ve Bakanlığımızın yürüttüğü çalışmaları sizlerle paylaşmayı amaçladık. Hedefimiz, ortak bir bilgi zemini oluşturarak şehirlerimizin daha yaşanabilir, daha çevreci ve daha verimli bir geleceğe taşınmasına katkı sunmaktır.

Bakanlığımız, güçlü iş birlikleri ve koordinasyon içinde, akıllı şehir alanında Türkiye’nin ulusal ve uluslararası düzeyde öncü bir konuma ulaşması için çalışmalarını kararlılıkla sürdürürken bu değerli çalışmanın faydalı olmasını diliyorum.

Murat KURUM
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı